Oorlogsdocumentaires hebben een lange geschiedenis, met een vrij duidelijk beginpunt. In 1916 werd The Battle of the Somme vertoond in Nederlandse bioscopen. Voor het eerst werden kijkers geconfronteerd met bewegende beelden van het slagveld zelf: het verwoeste landschap van Noord-Frankrijk, de gewonden, de doden. De film speelde een cruciale rol in het publieke debat over de mogelijkheid en de ethiek van het weergeven van oorlog en menselijk leed aan een groot publiek. Nu, 110 jaar later, gaat 2000 Meters to Andriivka in première, een aangrijpende documentaire van dezelfde journalisten die de met een Oscar bekroonde film 20 Days in Mariupol maakten.
Als voorbode van zijn boek Projections of Armageddon zal filmhistoricus Klaas de Zwaan de film op 19 januari inleiden, waarbij hij deze in een historische context plaatst en rekening houdt met het blijvende inzicht van Susan Sontag: dat beelden van lijden ons niet alleen laten zien wat er in oorlog gebeurt, maar ook ons vermogen testen om te kijken, te begrijpen en verantwoordelijkheid te nemen voor wat we zien.
2000 Meters to Andriivka
Elke dag horen we berichten over de gevechten in Oekraïne, maar omdat zich weinig journalisten aan het front bevinden, hebben we nauwelijks een beeld van wat zich daar nu echt afspeelt. De Oekraïense filmmaker en journalist Mstyslav Chernov, die eerder in het Oscarwinnende 20 Days in Mariupol liet zien wat de oorlog voor de burgers betekent, concentreert zich in zijn nieuwe film op het slagveld, de soldaten en de gevechtshandelingen. Het leverde deze ijzingwekkende documentaire op over het apocalyptische karakter van oorlog – een gruwelijke wereld met mijnenvelden, verbrande bossen en de lichamen van gesneuvelden.
Het door de Russen bezette dorp Andriivka in het oosten van Oekraïne is van groot strategisch belang. Daarom probeert in 2023 een Oekraïens peloton het dorp te bevrijden. De weg erheen, een smalle strook bebost land, is slechts twee kilometer lang, maar het zal de soldaten uiteindelijk drie maanden kosten om die 2000, met bloed betaalde meters af te leggen.
Let op: deze film bevat rauwe en schokkende beelden van oorlogsgeweld.
Klaas de Zwaan is universitair docent, Faculteit Sociale Wetenschappen en Geesteswetenschappen, Kunst en Cultuur.
